DUBLIN CORE METADATA INITIATIVE

Tytuł: Dublin Core Qualifiers

Data wydania: 2000-07-11

Identyfikator: http://purl.org/dc/documents/rec/dcmes-qualifiers-20000711.htm

Polski przekład: Marek Nahotko, 2001-01-14

Status dokumentu: Jest to rekomendowany dokument Dublin Core Metadata Initiative.

Opis dokumentu: Dokument zawiera zasady zarządzania kwalifikatorami Dublin Core, dwie kategorie kwalifikatorów oraz listę przykładów kwalifikatorów aprobowanych przez Dublin Core Usage Committee.

Metadane dokumentu: http://purl.org/dc/documents/rec/dcmes-qualifiers-20000711.htm.rdf

Wstęp

Dokument ten przedstawia efekty procesu rozwoju przykładowych kwalifikatorów dla Dublin Core Metadata Element Set (DCMES). Przedstawione tu kwalifikatory zostały zaproponowane przez grupy robocze Dublin Core Metadata Initiative (DCMI) zajmujące się poszczególnymi elementami i ocenione przez DCMI Usage Committee co do ich zgodności z przyjętymi zasadami kwalifikowania elementów metadanych Dublin Core. Grupy robocze składały propozycje kwalifikatorów ocenianych jako przydatne do szerokiego wykorzystania (i w związku z tym także ułatwiające przenoszalność danych pomiędzy aplikacjami), a następnie propozycje te były kolejno omawiane i głosowane przez DCMI Usage Committee.

Podczas określania zasad tworzenia kwalifikatorów przyznano preferencję słownikom, zapisom i terminom już wcześniej utworzonym i zarządzanym przez istniejące agendy. Należy podkreślić, że lista wspomnianych tutaj słowników tworzonych poza DCMI jest listą wstępną. Istnieje o wiele więcej słowników kontrolowanych lub systemów klasyfikacyjnych, które nie zostały tu przedstawione. DCMI oczekuje na sugestie dotyczące możliwości wykorzystania dodatkowych istniejących standardów, mogących służyć jako kwalifikatory.

Należy oczekiwać sytuacji, gdy użytkownik lub oprogramowanie klienta zetknie się z metadanymi zawierającymi nieznane dla niego kwalifikatory, stworzone przez osoby implementujące schemat do zastosowań lokalnych lub do pracy w określonej dziedzinie. Użyteczna interpretacja takich opisów DCMES zależna jest od zdolności aplikacji do pomijania nieznanych sobie kwalifikatorów i przechodzenia do szerszego znaczenia elementu w formie niekwalifikowanej. Zasadą stosowaną podczas kwalifikowania elementów Dublin Core, jest to, że oprogramowanie klienta powinno móc zignorować każdy kwalifikator i wykorzystywać opis tak, jakby nie był on kwalifikowany (tzw. zasada Dumb-Down). Może to co prawda prowadzić do utraty szczegółowości opisu, jednak wartość elementu (bez kwalifikatorów) powinna być wystarczająca dla zapewnienia ogólnej poprawności opisu i możliwości wyszukiwawczych.

Przyjmuje się, że osoby odpowiedzialne za stosowanie DCMES będą tworzyły dodatkowe kwalifikatory do użytku w lokalnych aplikacjach lub określonych dziedzinach szczegółowych. Kwalifikatory takie mogą nie być zrozumiałe dla innych aplikacji. Jednakże kwalifikatory które tworzone były według określonych poniżej zasad kwalifikowania łatwiej mogą być wykorzystywane w różnych zastosowaniach jednocześnie, przez różnych użytkowników w szerszym kontekście wyszukiwania prowadzonego w różnych dziedzinach.

W czasie ratyfikacji tego dokumentu DCMI wyróżniało dwie ogólne klasy kwalifikatorów:

Wszystkie kwalifikatory wyszczególnione poniżej należą do jednej z tych dwóch kategorii. W przyszłości w wyniku doświadczeń uzyskanych podczas implementacji przedstawionych tu kwalifikatorów, mogą powstawać nowe kategorie kwalifikatorów. Te kwalifikatory, które DCMI Usage Committee uznał za nie wchodzące w zakres wymienionych tu dwóch kategorii, lub które zostały odrzucone z innych powodów (np. niesprecyzowane definicje), pozostają przedmiotem dalszych dyskusji i będą w przyszłości powtórnie przedstawione do zatwierdzenia.

Wykazane kwalifikatory nie tworzą zamkniętego zestawu przygotowanego dla zaspokojenia wszystkich potrzeb tworzenia opisów przez użytkowników. Stanowią one raczej podstawę do tworzenia większej ilości kwalifikatorów przez różne społeczności i ich przedstawianie DCMI Usage Commttee do przejrzenia i zatwierdzenia. Użytkownicy mogą używać tych kwalifikatorów pod warunkiem, że odpowiadają one zasadzie Dumb-Down. Są oni zachęcani do stosowania lokalnie definiowanych kwalifikatorów jako przykładów koordynowanego rozwoju zestawu kwalifikatorów dla elementów metadanych Dublin Core.

Zestawienie kwalifikatorów (nie normatywne)

Poniższe zestawienie kwalifikatorów zostało wprowadzone dla wygody użytkowników. Odpowiednie definicje poszczególnych kwalifikatorów znajdują się poniżej.

Element DCMES Uszczegółowienie elementu Schemat kodowania elementu
Tytuł Wariant (Alternative) -
Twórca - -
Opis rzeczowy - LCSH
MeSH
DDC
LCC
UKD
Opis Spis treści (Table Of Contents)
Abstrakt (Abstract) 		-
Wydawca - -
Współtwórca - -
Data Utworzenia (Created)
Ważności (Valid)
Dostępności (Available)
Wydania (Issued)
Modyfikacji (Modified) 		DCMI Period
W3C-DTF
Typ - Słownik Typu DCMI
Format Rozmiar (Extent) -
Nośnik (Medium) IMT
Identyfikator - URI
Źródło - URI
Język - ISO 639-2
RFC 1766
ISO 639-2
RFC 1766
ISO 639-2
RFC 1766
Relacja Jest Wersją (Is Version Of)
Ma Wersję (Has Version)
Jest Zastąpiony (Is Replaced By)
Zastępuje (Replaces)
Jest Wymagany (Is Required By)
Wymaga (Requires)
Jest Częścią (Is Part Of)
Złożony z (Has Part)
Jest cytowane (Is Referenced By)
Cytuje (References)
Jest Formatem (Is Format Of)
Ma Format (Has Format) 		URI
Miejsce i czas Miejsce (Spatial) DCMI Point
ISO 3166
DCMI Box
TGN
Czas (Temporal) DCMI Period
W3C-DTF
Własność - -

Właściwości kwalifikatorów Dublin Core

Kwalifikatory Dublin Core posiadają następujące właściwości:

Zauważmy, że właściwości kwalifikatorów - w szczególności dotyczy to Nazwy i Etykiety - różnią się od tych zdefiniowanych dla Dublin Core Metadata Element Set Version 1.1. Zmiany te są efektem decyzji o zbliżeniu terminologii schematu Dublin Core do terminologii używanej wśród użytkowników XML w celu ułatwienia integracji schematów Dublin Core w środowisku XML i RDF.

Zapis elementów Dublin Core w różnych językach

Kwalifikatory Dublin Core mogą być wyrażane w innych językach niż angielski. Jedynym niezmiennym terminem przydzielonym do każdego kwalifikatora jest jego Nazwa (Name). Stanowi ona o znaczeniu danego kwalifikatora bez względu na język w którym jest on definiowany. Termin ten powinien być włączony do URI dla stworzenia unikalnego identyfikatora dla kwalifikatora. Wszystkie inne właściwości kwalifikatora (Etykieta, Definicja, Komentarz i Zob. też, jeśli występują) mogą być tłumaczone z języka angielskiego na inny dowolny język.

Wszystkie inne właściwości jednostek Dublin Core (Etykieta, Definicja, Komentarz i Zob. też) będą wyrażone w języku i alfabecie tłumaczenia.

Kwalifikatory Dublin Core

Tytuł

Kwalifikatory poniżej są rekomendowane dla elementu Tytuł.

Kwalifikatory uszczegółowiające Tytuł:

Wariant

Nazwa: alternative
Etykieta: Wariant
Definicja: Dowolna forma tytułu użyta jako substytut lub alternatywa do formalnego tytułu źródła
Komentarz: Kwalifikator może zawierać skrót tytułu lub jego tłumaczenie

Opis rzeczowy

Kwalifikatory poniżej są rekomendowane dla elementu Opis rzeczowy.

Schematy kodowania dla Opisu rzeczowego:

LCSH

Nazwa: LCSH
Etykieta: LCSH
Definicja: Library of Congress Subject Headings

MeSH

Nazwa: MESH
Etykieta: MeSH
Definicja: Medical Subject Headings
Zob. też: http://www.nlm.nih.gov/mesh/meshhome.html

DDC

Nazwa: DDC
Etykieta: DDC
Definicja: Devey Decimal Classification
Zob. też: http://www.oclc.org/dewey/index.htm

LCC

Nazwa: LCC
Etykieta: LCC
Definicja: Library of Congress Classification
Zob. też: http://lcweb.loc.gov/catdir/cpso/lcco.html

UDC

Nazwa: UDC
Etykieta: UKD
Definicja: Uniwersalna Klasyfikacja Dziesiętna
Zob. też: http://www.udcc.org/

Opis

Kwalifikatory poniżej są rekomendowane dla elementu Opis.

Kwalifikatory uszczegółowiające dla Opisu:

Spis treści

Nazwa: tableOfContents
Etykieta: Spis treści
Definicja: Lista podjednostek treści źródła

Abstrakt

Nazwa: abstract
Etykieta: Abstrakt
Definicja: Streszczenie treści źródła

Data

Kwalifikatory poniżej są rekomendowane dla elementu Data.

Kwalifikatory uszczegółowiające dla Daty:

Utworzenia

Nazwa: created
Etykieta: Utworzenia
Definicja: Data utworzenia źródła

Ważności

Nazwa: valid
Etykieta: Ważności
Definicja: Data (zwykle zakres dat) ważności źródła

Dostępności

Nazwa: available
Etykieta: Dostępności
Definicja: Data (zwykle zakres dat) kiedy źródło będzie lub było dostępne.

Wydania

Nazwa: issued
Etykieta: Wydania
Definicja: Data formalnego wydania (np. publikacji) źródła

Modyfikacji

Nazwa: modified
Etykieta: Modyfikacji
Definicja: Data przeprowadzenia zmian w źródle

Schematy kodowania dla Daty:

DCMI Period

Nazwa: Period
Etykieta: Okresy czasu DCMI
Definicja: Specyfikacja granic okresów czasu
Zob. też: http://purl.org/dc/documents/dcmi-period

W3C-DTF

Nazwa: W3CDTF
Etykieta: W3C-DTF
Definicja: Zasady kodowania W3C dla dat i czasu - profil oparty na ISO 8601
Zob. też: http://www.w3.org/TR/NOTE-datetime

Typ źródła

Kwalifikatory poniżej są rekomendowane dla elementu Typ Źródła

Schematy kodowania dla Typu Źródła:

Słownik Typu DCMI

Nazwa: DCMIType
Etykieta: Słownik Typu DCMI
Definicja: Lista typów używana do kategoryzacji natury lub rodzaju treści źródła
Zob. też: http://purl.org/dc/documents/dcmi-type-vocabulary

Format

Kwalifikatory poniżej są rekomendowane dla elementu Format.

Kwalifikatory uszczegółowiające dla Formatu:

Rozmiar

Nazwa: extent
Etykieta: Rozmiar
Definicja: Rozmiar lub czas trwania źródła

Nośnik

Nazwa: medium
Etykieta: Nośnik
Definicja: Materiał lub nośnik fizyczny źródła

Schematy kodowania dla Formatu:

IMT

Nazwa: IMT
Etykieta: IMT
Definicja: Typ mediów Internetu źródła
Zob. też: http://www.isi.edu/in-notes/iana/assignments/media-types/media-types

Identyfikator źródła

Kwalifikatory poniżej są rekomendowane dla elementu Identyfikator Źródła.

Schematy kodowania dla Identyfikatora Źródła:

URI

Nazwa: URI
Etykieta: URI
Definicja: Uniform Resource Identifier
Zob. też: http://www.ietf.org/rcf/rcf2396.txt

Język

Kwalifikatory poniżej są rekomendowane dla elementu Język.

Schematy kodowania dla Języka:

ISO 639-2

Nazwa: ISO639-2
Etykieta: ISO 639-2
Definicja: ISO 639-2: Kody nazw języków
Zob. też: http://lcweb.loc.gov/standards/iso639-2/langhome.html

RCF 1766

Nazwa: RFC1766
Etykieta: RFC 1766
Definicja: Internet RFC 1766 "Tags for the identification of Language" specyfikuje kody dwuliterowe pobrane z ISO 639, z opcjonalnym dwuliterowym kodem kraju pobranym z ISO 3166.
Zob. też: http://www.ietf.org/rfc/rfc1766.txt

Relacja

Kwalifikatory poniżej są rekomendowane dla elementu Relacja.

Kwalifikatory uszczegółowiające Relację:

Jest Wersją

Nazwa: isVersionOf
Etykieta: Jest Wersją
Definicja: Opisywane źródło jest wersją, wydaniem lub adaptacją źródła referowanego. Zmiany wersji powodują znaczne zmiany w treści raczej niż zmiany w formacie.

Ma Wersję

Nazwa: hasVersion
Etykieta: Ma Wersję
Definicja: Opisywane źródło ma wersję, wydanie lub adaptację, którym jest referowane źródło.

Jest Zastąpiony

Nazwa: isReplacedBy
Etykieta: Jest Zastąpiony
Definicja: Opisywane źródło jest zastąpione, zmieniło miejsce lub ma następcę w referowanym źródle.

Zastępuje

Nazwa: replaces
Etykieta: Zastępuje
Definicja: Opisywane źródło zastępuje, zmieniło miejsce lub jest następcą referowanego źródła.

Jest Wymagany

Nazwa: isRequiredBy
Etykieta: Jest Wymagany
Definicja: Opisywane źródło jest wymagane przez referowane źródło, fizycznie lub logicznie.

Wymaga

Nazwa: requires
Etykieta: Wymaga
Definicja: Opisywane źródło wymaga referowanego źródła dla wspomożenia jego funkcji, dostarczania lub spójności treści.

Jest Częścią

Nazwa: isPartOf
Etykieta: Jest Częścią
Definicja: Opisywane źródło jest fizyczną lub logiczną częścią referowanego źródła.

Złożony z

Nazwa: hasPart
Etykieta: Złożony z
Definicja: Opisywane źródło zawiera referowane źródło fizycznie lub logicznie.

Jest cytowane

Nazwa: isReferencedBy
Etykieta: Jest cytowane
Definicja: Opisywane źródło jest referowane, cytowane lub w inny sposób wskazywane przez referowane źródło.

Cytuje

Nazwa: references
Etykieta: Cytuje
Definicja: Opisywane źródło referuje, cytuje lub w inny sposób wskazuje referowane źródło.

Jest Formatem

Nazwa: isFormatOf
Etykieta: Jest Formatem
Definicja: Opisywane źródło posiada tą samą treść intelektualną co referowane źródło, ale przedstawione w innym formacie.

Ma Format

Nazwa: hasFormat
Etykieta: Ma Format
Definicja: Opisywane źródło jest wcześniejsze w stosunku do referowanego źródła, które ma w zasadzie tą samą treść intelektualną przedstawioną w innym formacie.

Schematy kodowania dla Relacji:

URI

Nazwa: URI
Etykieta: URI
Definicja: Uniform Resource Identifier
Zob. też: http://www.ietf.org/rfc2396.txt

Miejsce i Czas

Kwalifikatory poniżej są rekomendowane dla elementu Miejsce i Czas.

Kwalifikatory uszczegółowiające Miejsce i Czas:

Miejsce

Nazwa: spatial
Etykieta: Miejsce
Definicja: Przestrzenne charakterystyki treści intelektualnych źródła

Schematy kodowania dla Miejsca:

DCMI Point

Nazwa: Point
Etykieta: DCMI Point
Definicja: DCMI Point identyfikuje punkt w przestrzeni przy użyciu współrzędnych geograficznych.
Zob. też: http://purl.org/dc/documents/dcmi-point

ISO 3166

Nazwa: ISO3166
Etykieta: ISO 3166
Definicja: Kody ISO 3166 dla przedstawienia nazw krajów
Zob. też: http://www.din.de/gremien/nas/nabd/iso3166ma/codlstp1/index.html

DCMI Box

Nazwa: Box
Etykieta: DCMI Box
Definicja: DCMI Box identyfikuje obszar w przestrzeni przy użyciu jego granic geograficznych.
Zob. też: http://purl.org/dc/documents/dcmi-box

TGN

Nazwa: TGN
Etykieta: TGN
Definicja: Getty Thesaurus of Geographic Names
Zob. też: http://shiva.pub.getty.edu/tgn_browser/

Czas

Nazwa: temporal
Etykieta: Czas
Definicja: Charakterystyki czasowe treści intelektualnych źródła

Schematy kodowania dla Czasu:

DCMI Period

Nazwa: Period
Etykieta: DCMI Period
Definicja: Specyfikacja granic okresu czasu
Zob. też: http://purl.org/dc/documents/dcmi-period

W3C-DTF

Nazwa: W3CDTF
Etykieta: W3C-DTF
Definicja: Zasady kodowania W3C dla dat i czasu - profil oparty na ISO 8601
Zob. też: http://www.w3.org/TR/NOTE-datetime