Podjęcie inicjatywy opracowania i opublikowanie projektów Narodowej Strategii Rozwoju Kultury na lata 2004-2013 oraz Narodowego Programu Kultury "Promocja czytelnictwa i rozwój sektora książki" na lata 2004-2013 to wydarzenie ważne w działalności Ministerstwa Kultury. Wykazuje ono bowiem wolę zmian w dotychczasowej polityce kulturalnej państwa, co odpowiada powszechnym oczekiwaniom.

W środowisku bibliotekarskim i wśród członków Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich opublikowanie obydwu dokumentów wywołało ożywioną dyskusję, w której skupiano uwagę zarówno na szczegółowych zapisach, zwłaszcza kontrowersyjnych, jak i bardziej ogólnych, budzących zdecydowanie mniejsze emocje.

Zwracano uwagę, że jest to pierwsza od wielu lat próba opracowania projektu strategii kultury w Polsce, która ma szansę zapoczątkować zmianę dotychczasowego stosunku władz państwowych do roli kultury w życiu narodu. Z satysfakcją odczytano zawarte w obydwu dokumentach preferowanie książki i czytelnictwa, i to w projektach działań długofalowych., a nie tylko doraźnych. Uznanie kultury za jeden z istotniejszych czynników stymulowania rozwoju społeczno-gospodarczego kraju powitano z nadzieją na rychłe wyciągnięcie praktycznych finansowych konsekwencji z tego stwierdzenia. Udział ekonomistów i socjologów kultury w opracowaniu dokumentów okazał się korzystny, umożliwiając bardziej wszechstronne zdiagnozowanie obecnego stanu kultury nowoczesnymi narzędziami, zwłaszcza jego aspekty ekonomiczne. Niestety, nie doprowadził jednak do jasnego określenia źródeł sfinansowania strategii i programów, co wymaga doprecyzowania.

Natomiast nieobecność w tym zespole bibliotekarzy, a zwłaszcza bibliotekoznawców i specjalistów w zakresie informacji z ośrodków akademickich, spowodowała nieuwzględnienie wielu istotnych danych i ważnej literatury przedmiotu, pozbawiła opisany stan bibliotek i czytelnictwa odniesień historycznych i międzynarodowych, co praktycznie uniemożliwia jego prawidłową ocenę i prawidłowe wnioskowanie, zwłaszcza w perspektywie długofalowej, a ponadto fatalnie zaciążyła nad propozycjami dotyczącymi bibliotek i czytelnictwa, stając się źródłem błędnych interpretacji, pomyłek i propozycji nie do przyjęcia.

Doceniając inicjatywę Ministerstwa Kultury, która zaowocowała opracowaniem ważnego projektu strategii rozwoju kultury w Polsce, opowiadamy się za kontynuacją podjętych prac.

Prace powinny być także kontynuowane nad Narodowym Programem Kultury "Promocja czytelnictwa i rozwój sektora książki" na lata 2004 - 2013. Dokument ten, mimo jego słabości, może stanowić dobry punkt wyjścia do dalszych dyskusji i prac, chociażby przez to, że dotychczasowa dyskusja i zgłaszane w jej toku krytyczne uwagi uświadomiły zapewne zespołowi autorskiemu zakres propozycji nie do przyjęcia (między innymi odpłatność za wypożyczenia, centralny zakup książek, powoływanie nowych instytucji do niejasno określonych zadań, niejasność przyjętych mechanizmów rozdziału środków, łączenie bibliotek z innymi instytucjami itp.) i że bez udziału w tych pracach bibliotekarzy i specjalistów w zakresie informacji nie da się zaproponować racjonalnych rozwiązań na przyszłość, ani też uwzględnić wszystkich ważnych problemów, na przykład jak ma być kształtowana sieć bibliotek publicznych w przyszłości, co samo pojęcie sieci w odniesieniu do tego rodzaju bibliotek ma oznaczać, jak ma być tworzona sieć komputerowa i rozbudowywane usługi informacyjne, by biblioteki mogły sprostać wyzwaniom społeczeństwa informacyjnego

Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich deklaruje gotowość uczestniczenia w dalszych pracach nad dokumentami dotyczącymi strategii rozwoju kultury oraz promocji czytelnictwa i sektora książki. Jesteśmy gotowi zaproponować udział w tych pracach specjalistów, którzy - naszym zdaniem - mogą wnieść do zespołów autorskich niezbędną wiedzę, umiejętności i doświadczenie.

Zarząd Główny
Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich

Warszawa, 16 września 2004 r.