Zdarza się, że w bibliotece mającej do dyspozycji zbiory płyt kompaktowych dyrektor (kierownik) ustala regulamin wypożyczania, a w nim abonament miesięczny, w wysokości np. 6 zł i abonament półroczny wynoszący 33 zł. W przypadku zagubienia płyty użytkownik ma obowiązek odkupienia identycznego egzemplarza lub uiszczenia opłaty w wysokości 3 do 10-krotnej wartości płyty. W przypadku takich ustaleń regulaminowych rodzi się podejrzenie, że została zaplanowana działalność dochodowa biblioteki pozostająca w sprzeczności z zasadą ustawowego, bezpłatnego dostępu do zbiorów.

Wypowiedział się na ten temat Departament Prawny Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Przedstawię pokrótce opinię Departamentu. Biblioteki oprócz świadczenia zwykłej usługi bibliotecznej, polegającej na bezpłatnym udostępnianiu zbiorów mogą pobierać opłaty za wypożyczanie materiałów audiowizualnych, na podstawie art. 14 ust. 2 pkt. 2 ustawy o bibliotekach. Trudno do wymienionej kategorii zaliczyć płyty kompaktowe udostępniane na podstawie przedstawionego wyżej regulaminu. Wypożyczanie płyt, zgodnie z przedstawionym wyżej regulaminem, pozostaje w sprzeczności z przepisem ustawy zawartym w art. 14, pkt 3, który stanowi, iż wysokość opłat nie może przekraczać kosztów wykonania usługi. Gromadzenie płyt kompaktowych nie wiąże się z dodatkowymi kosztami, które uzasadniałyby wprowadzenie tak wysokich opłat.

Ponadto wypożyczanie przez bibliotekę płyt będących fonogramami, jest sprzeczne z art. 94 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. Nr 24, poz. 83, z późniejszymi zmianami¹. Przepis ten stanowi, że producentowi (bez uszczerbku dla praw twórców i artystów wykonawców) przysługuje wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania innym podmiotom odpłatnego wypożyczania zwielokrotnionych egzemplarzy dzieła, tj. oddawania im egzemplarzy do dyspozycji na czas określony w zamian za wynagrodzenie (dzierżawa).

Prawo dzierżawy rekompensuje podmiotom uprawnionym straty spowodowane ewentualnym ograniczeniem liczby sprzedawanych egzemplarzy. Wypożyczanie zwiększa dostęp do dzieła bez potrzeby kupowania go.

Przytoczę także w całości informację na powyższy temat Związku Producentów Audio Video, z dnia 25 lipca 2000 r. Dla zainteresowanych adres Związku: 00-380 Warszawa, ul. Kruczkowskiego 12 m.2, tel. 0022 625-69-66.

"W ostatnim okresie pojawiło się niepokojące zjawisko dotyczące działalności bibliotek. Wiele z nich prowadzi w ramach swoich działań odpłatnie wynajem nośników dźwięku. Działalność taka jest całkowicie niezgodna z postanowieniami art. 14 ust. 2 i 3 ustawy o bibliotekach z dnia 27 czerwca 1997 r. Przepis powyższy zezwala na pobieranie opłat tylko w ściśle określonych przypadkach i w wysokości nie przekraczającej kosztów wykonania usługi. Prowadzony przez część bibliotek wynajem nośników dźwięku bez wątpienia wykracza poza granice zezwolenia zawartego w art. 14 ustawy o bibliotekach. Działalność taka narusza ponadto przepisy art. 17, art. 86 i art. 94 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. Najem i dzierżawa nośników dźwięku wymagają zezwolenia uzyskania zezwolenia uprawnionych podmiotów, do których należą autorzy utworów znajdujących się na nośniku, wykonawcy tych utworów oraz producent fonogramu. Podmiotom tym należne jest z tego tytułu stosowne wynagrodzenie. Bezprawny wynajem nośników dźwięku może prowadzić do pociągnięcia prowadzących go jednostek do odpowiedzialności cywilnej i karnej na podstawie przepisów rozdziałów 9 i 14 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych".