Wprowadzenie

W dniu 1 listopada 2000 roku rozpoczął się projekt CELIP (Central and Eastern European Licensing Information Platform); zakończenie projektu przewidziane jest na luty 2002. Projekt ten stanowi kontynuację projektu CECUP ( =Central European Copyright User Platform), który zakończył się w grudniu 1999 roku. O ile celem tamtego programu było ogólne zapoznanie bibliotekarzy z krajów Europy Środkowej z zagadnieniami prawa autorskiego z szczególnym uwzględnieniem prawnoautorskiej ochrony zasobów elektronicznych, o tyle celem projektu CELIP będzie wymiana doświadczeń w zakresie zasad przyjętych przy nawiązywaniu przez biblioteki umów licencyjnych na korzystanie z zasobów elektronicznych. Projekt CELIP będzie realizowany na podstawie umowy zawartej między Komisją Europejską reprezentowaną przez Directoriate General XIII Telecommunications, Information Market and Exploitation of Research, a EBLIDA (=European Bureau of Library, Information and Documentation Associations) i kierownikiem projektu Tuula Havisto; finansowany będzie w ramach Piątego Ramowego Programu Badań, Rozwoju Technicznego i Prezentacji. Tak samo jak to miało miejsce w przypadku projektu CECUP powołano grupę sterującą składającą się z przedstawicieli dziesięciu stowarzyszeń bibliotekarskich z Europy Środkowej i Wschodniej, które podpisały Umowę Stowarzyszeniową z Unią Europejską; skład osobowy tej grupy jest identyczny z składem osobowym grupy sterującej projektem CECUP.

Sprawozdanie z posiedzenia

Pierwsze posiedzenie grupy sterującej odbyło się w Rydze, w dniach 17-18 listopada 2000. Porządek obrad obejmował:

1. komunikat o umowie dotyczącej projektu CELIP;
2. plan realizacji projektu CELIP;
3. ustalenie terminów następnych posiedzeń;
4. komunikat o projekcie CULTIVATE.

Ad 1) Concha Fernandez de la Puente, reprezentująca Komisję Europejską, i Teresa Hacket, nowy dyrektor EBLIDA zreferowały najważniejsze z naszego punktu widzenia postanowienia umowy zawartej między Komisją Europejską a EBLIDA. Teresa Hacket rozdała teksty tej umowy (egzemplarz dla Polski jest dostępny w Biurze Zarządu Głównego SBP).

Następnie odbyła się dyskusja nad projektem umowy między EBLIDA a stowarzyszeniami bibliotekarskimi z krajów Europy Środkowej i Wschodniej. W trakcie dyskusji przedstawiciele stowarzyszeń bibliotekarskich zwracali uwagę na nieprecyzjność niektórych klauzul umowy. Zakwestionowali także klauzule dotyczące wyboru prawa (w której stwierdza się, że prawem jest prawo angielskie) i wyboru sądu (w której stwierdza się, że sądem rozstrzygającym spory jest sąd w Anglii). Ja zwróciłam uwagę, że w Polsce obowiązuje Ustawa o języku polskim¹, zgodnie z którą "Jeżeli stroną umowy, której wykonanie ma nastąpić na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest podmiot polski, umowę sporządza się w języku polskim."² Teresa Hacket wyjaśniła, że zasadniczo większość umów jest opartych na prawie angielskim. Zgodziła się jednak, że ponieważ umowy będą zawierane oddzielnie z każdym z krajów Europy Środkowo-Wschodniej, dla wyboru prawa i sądu trzeba będzie przyjąć inne rozwiązanie. Poradziła także skonsultowanie się przy podpisywaniu umowy z radcami prawnymi obsługującymi stowarzyszenie.

Ad 2) Tuula Haavisto przedstawiła ramowy program warsztatów, wynikający z umowy dotyczącej projektu. Program ten uwzględnia następujące punkty:

 -  Zmiany pracy bibliotecznej wywołane rozwojem techniki informatycznej
 -  Prezentacja "Stanowiska CECUP w sprawie praw użytkownika przy korzystaniu z publikacji elektronicznych"
 -  Przegląd międzynarodowej sytuacji w zakresie umów licencyjnych, przedstawienie modelowych umów licencyjnych i zasad, których należy przestrzegać przy nawiązywaniu umów licencyjnych
 -  Aktualny stan projektu Dyrektywy Unii Europejskiej w sprawie Prawa Autorskiego
 -  Przegląd krajowych doświadczeń w zakresie umów licencyjnych na korzystanie z publikacji elektronicznych
 -  Przentacja Europejskiego Ośrodka Zainteresowań Prawem Autorskim (w tym witryn internetowych CECUP)
 -  Dyskusja nad możliwymi rozwiązaniami
 -  Broszura ECUP+ dotycząca nawiązywania umów licencyjnych.

Wszystkie punkty, oprócz przeglądu krajowych doświadczeń, będą przedmiotem wykładów przedstawiciela EBLIDA (trwających ogółem 4-5 godzin). Jeżeli chodzi o przegląd krajowych doświadczeń, to wskazane są dwa wystąpienia: pierwsze - prawnika-cywilisty, który wyjaśni status umów licencyjnych w polskim prawie zobowiązań; drugie - bibliotekarza, który przedstawi własne doświadczenia przy zawieraniu umów licencyjnych na korzystanie z publikacji elektronicznych. Tuula Haavisto zaznaczyła, że warsztaty te należy traktować jako wprowadzenie w problematykę nawiązywania umów, a nie jako szkolenie w negocjowaniu umów. Jako potencjalnych adresatów wskazała pracowników bibliotek zajmujących się gromadzeniem i udostępnianiem dokumentów.

Następnie przedyskutowano kwestionariusz dotyczący sytuacji w zakresie warunków nabywania i udostępniania publikacji elektronicznych, który będzie rozesłany do wszystkich stowarzyszeń bibliotekarskich. Kwestionariusz ten powinien dać odpowiedź na następujące pytania:

 -  czy krajowe prawo zobowiązań akceptuje jako dowód zgody na warunki umowy tylko faktyczny podpis, czy też dopuszcza inny sposób akceptowania warunków umowy, np. "kliknięcie" myszą w odpowiednim miejscu, lub zerwanie banderoli z pojemnika, w którym dostarczony jest nośnik mimo istniejącego na tym nośniku ostrzeżenia iż taka czynność oznacza akceptację warunków umowy;  -  czy w krajach uczestniczących w projekcie było przeprowadzane szkolenie w zakresie prawa zobowiązań i zasad zawierania umów licencyjnych;  -  czy w krajach uczestniczących nawiązywano kontakty z reprezentantami właścicieli praw autorskich (=organizacjami zbiorowego zarządzania prawami autorskimi)  -  czy i w jakim zakresie biblioteki w krajach uczestniczących nabywają następujące typy materiałów: nagrania audio- i wideo-; programy komputerowe; bazy danych. Jeżeli tak - to na jakich zasadach (czy istnieją umowy na korzystanie z tych materiałów i kto je zawiera)  -  czy w krajach uczestniczących istnieją konsorcja bibliotek, które korzystają z zasobów dostępnych w Internecie.

Ad 3) Ustalono, że najbliższe posiedzenie Grupy Sterującej odbędzie się - w zależności od kosztów - w Bostonie (przed posiedzeniem IFLA w sierpniu 2001) lub w Hadze lub w Helsinkach ( w dwóch ostatnich przypadkach - w czerwcu 2001).

Ad 4) Concha Fernandez de la Puente przedstawiła założenia programu CULTIVATE. Programem tym objęte są biblioteki, muzea i archiwa gromadzące lub zamierzające gromadzić zbiory zdygitalizowane z krajów Europy Środkowo-Wschodniej, Izraela i Norwegii. W projekcie tym - z ramienia Polski - uczestniczą: Maria Śliwińska - dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu* (reprezentująca biblioteki), Andrzej Biernat - dyrektor Centrum Informacji Archiwalnej (reprezentujący archiwa) i Mirosław Borusewicz - założyciel Centrum Muzealnego w Łodzi (reprezentujący muzea).

Maria Janowska 27 listopada 2000

* M. Śliwińska jest obecnie kierownikiem Międzynarodowego Centrum Zarządzania Informacją UMK [przyp. red.]